ضوابط استاندارد سرویس و نگهداری آسانسور مجموعهای از الزامات قانونی و فنی است که بر اساس «مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان» و «استاندارد ملی ۱-۶۳۰۳» تعیین شدهاند. این قوانین شامل الزام به عقد قرارداد سالانه با شرکتهای دارای پروانه طراحی و مونتاژ، اجرای سرویسهای ماهانه منظم و دریافت گواهی بازرسی ادواری (سالانه) است. هدف نهایی این ضوابط، تضمین عملکرد صحیح مدارهای ایمنی، سیستم ترمز و جلوگیری از فرسودگی قطعات حیاتی برای حفظ جان مسافران است.
بسیاری از مدیران ساختمان تصور میکنند که دریافت گواهی استاندارد اولیه در زمان پایان کار، پایان مسئولیت آنهاست. اما واقعیت فنی و حقوقی چیز دیگری است. استاندارد اولیه تنها تایید میکند که آسانسور به درستی «نصب» شده است، اما تضمینی برای عملکرد صحیح آن در طول زمان نیست. اینجاست که ضوابط استاندارد سرویس آسانسور به عنوان خط قرمزهای ایمنی وارد میدان میشوند.
ما در مجموعه «آسانسور لاین» بارها شاهد بودهایم که نادیده گرفتن یک الزام ساده در نگهداری، منجر به حوادثی شده که مسئولیت سنگین حقوقی برای مدیران ساختمان و شرکتهای متفرقه ایجاد کرده است. در این مقاله، قرار نیست روش روغنکاری را آموزش دهیم؛ بلکه میخواهیم قوانین و الزامات سختگیرانهای را بررسی کنیم که سازمان استاندارد برای دوره بهرهبرداری وضع کرده است. دانستن این موارد برای هر مدیر ساختمانی که نمیخواهد پایش به دادگاه باز شود، حیاتی است.
اگر میخواهید بدانید یک آسانسور از همان روز اول چگونه باید مطابق ضوابط قانونی و ایمنی «درست نصب» شود، پیشنهاد میکنیم ابتدا مقاله جامع ما درباره "استاندارد نصب آسانسور" را مطالعه کنید؛ زیرا سرویس و نگهداری اصولی فقط زمانی معنا دارد که نصب اولیه بر پایه استاندارد انجام شده باشد.
پیش از آنکه وارد بحث فنی شویم، باید بدانیم قانونگذار چه نگاهی به مقوله سرویس دارد. در صنعت ساختمان، نگهداری از آسانسور یک «انتخاب» نیست، بلکه یک «الزام قانونی» شفاف است. دو مرجع اصلی در ایران این ضوابط را تعیین میکنند: مقررات ملی ساختمان (وزارت مسکن) و سازمان ملی استاندارد. عدم رعایت این ضوابط، در صورت بروز حادثه، میتواند منجر به محکومیت کیفری مدیر ساختمان به دلیل «بیاحتیاطی و عدم رعایت نظامات دولتی» شود.
طبق بندهای صریح مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان، مسئولیت ایمنی سیستم جابجایی در ساختمان بر عهده مالک یا نماینده قانونی او (مدیر ساختمان) است. قانونگذار تاکید میکند که آسانسور باید توسط شرکتهای صالح و دارای «پروانه طراحی و مونتاژ» از وزارت صمت، به صورت ماهانه سرویس شود.
نکته کلیدی اینجاست که ضوابط استاندارد سرویس آسانسور اجازه نمیدهد هر شخصی با یک کیف ابزار اقدام به سرویس کند. سرویسکار باید تحت نظارت یک شرکت حقوقی معتبر فعالیت کند. چرا؟ چون شرکتهای دارای پروانه ملزم به رعایت چکلیستهای استانداردی هستند که ایمنی قطعات حیاتی مثل قفل درها و ترمز ایمنی را تضمین میکند.
نکته تخصصی از تکنسین شرکت آسانسور لاین :
"در بازدیدهای دورهای که توسط تیم فنی آسانسور لاین انجام میشود، ما اغلب میبینیم که افراد غیرمجاز برای رفع خرابی، مدارهای ایمنی را «پل» (Bypass) میکنند تا آسانسور موقتاً حرکت کند. طبق ضوابط استاندارد، این کار جرم محسوب میشود و در صورت مشاهده بازرس، گواهی استاندارد بلافاصله باطل و مسئولیت هرگونه حادثه مستقیماً متوجه مدیر ساختمان خواهد شد."
برای درک بهتر الزامات، باید تفاوت این دو نوع بازرسی را بدانید. بسیاری از مالکان میپرسند: «مگر آسانسور من استاندارد ندارد؟ چرا باید دوباره بازرسی شود؟»
جدول مقایسه استاندارد اولیه و ادواری:
| ویژگی | استاندارد اولیه | استاندارد ادواری |
|---|---|---|
| زمان انجام | پس از اتمام نصب و قبل از بهرهبرداری | سالانه (یک سال پس از صدور گواهی اولیه) |
| هدف اصلی | اطمینان از صحت نصب و قطعات | اطمینان از ایمنی عملکرد و عدم فرسودگی |
| پیشنیاز | پایان عملیات ساختمانی | داشتن قرارداد سرویس و نگهداری معتبر |
| اهمیت حقوقی | مجوز پایان کار ساختمان | شرط لازم برای بیمه مسئولیت آسانسور |
به طور خلاصه، خدمات سرویس و نگهداری آسانسور تنها یک اقدام فنی نیست، بلکه اجرایی کردن بندهای قانونی مبحث ۱۵ و سازمان استاندارد است. استاندارد اولیه سلامت نصب را تایید میکند، اما تنها «استاندارد ادواری» است که سلامت کارکرد آسانسور را در طول زمان تضمین میکند و این امر بدون قرارداد سرویس با شرکت معتبر ممکن نیست.
در قراردادهای سرویس و نگهداری که توسط شرکت آسانسور لاین منعقد میشود، سرویسکار موظف است طبق یک چک لیست سرویس و نگهداری آسانسور و به صورت کاملا استاندارد عمل کند. این چکلیست صرفاً یک کاغذبازی اداری نیست؛ بلکه نقشهی راهی است برای اطمینان از اینکه تمام اجزای مکانیکی و الکتریکی در هماهنگی کامل کار میکنند. طبق استاندارد، سرویس ماهانه باید حداقل شامل بازرسی ۲۰ نقطه کلیدی باشد، اما دو بخش از آن حیاتیترین نقش را در ایمنی ایفا میکنند: موتورخانه و سیستم دربها.
موتورخانه مغز متفکر آسانسور شماست. در سرویسهای استاندارد، تکنسین نباید فقط به نظافت موتور آسانسور اکتفا کند. مهمترین بخشی که باید در هر بازدید با دقت میکرومتری بررسی شود، سیستم ترمز (Magneitc Brake) است. طبق ضوابط استاندارد، لنتهای ترمز باید فاصلهی مشخصی با فک ترمز داشته باشند (معمولاً کمتر از یک میلیمتر). اگر این فاصله به دلیل سایش لنت زیاد شود، ترمز با تأخیر عمل کرده و کابین دچار لغزش (Sliding) یا توقف ناهمسطح میشود. همچنین، بررسی سطح روغن گیربکس و عدم وجود نشتی، صدای بلبرینگها و دمای بدنه موتور از وظایف اصلی سرویسکار در موتورخانه است.
بیش از ۷۰ درصد خرابیهای آسانسور مربوط به سیستم دربهاست. اما موضوع فقط خرابی نیست؛ موضوع امنیت جانی است. «سری ایمنی» مجموعهای از سوئیچهای متصل به هم است که تضمین میکند تا زمانی که تمام دربها کاملاً بسته و قفل نشدهاند، آسانسور حرکت نکند. در سرویس استاندارد، تکنسین باید تکتک قفلهای درب طبقات را به صورت فیزیکی و الکتریکی تست کند. وجود گرد و غبار یا اکسیده شدن کنتاکتها میتواند باعث قطعی مدار شود. یک اشتباه رایج در سرویسهای غیرمجاز، دستکاری فنر قفلها یا غیرفعال کردن (پل کردن) کنتاکت ایمنی برای فرار از تعمیر اساسی است که در آسانسور لاین خط قرمز مطلق محسوب میشود.
نکته تخصصی از تکنسین شرکت آسانسور لاین :
"یکی از تستهایی که ما در آسانسور لاین انجام میدهیم و بسیاری از سرویسکاران آن را نادیده میگیرند، تست «خستگی گاورنر» است. فلکه گاورنر آسانسور باید کاملاً روان بچرخد. اگر در موتورخانه صدای «تیکتیک» غیرعادی شنیدید یا احساس کردید حرکت آسانسور با لرزشهای ریز همراه است، احتمالاً شیارهای فلکه اصلی یا گاورنر دچار خوردگی شدهاند و نیاز به بررسی فوری دارند."
سرویس ماهانه استاندارد باید فراتر از نظافت باشد. تنظیم دقیق فاصله لنت ترمز در موتورخانه و تست فیزیکی قفل دربها در تمام طبقات، دو رکن اصلی چکلیست استاندارد هستند که نادیده گرفتن آنها ریسک لغزش کابین و سقوط را به همراه دارد.
استاندارد ملی ۱-۶۳۰۳ برای سرویس آسانسور، تنها یک توصیهنامه نیست؛ بلکه مجموعهای از پارامترهای مهندسی است که اگر رعایت نشوند، دستگاه از نظر فنی «خطرناک» اعلام میشود. در این بخش، به دو مورد از حیاتیترین تستهایی میپردازیم که هر تکنسین خبره در آسانسور لاین باید با وسواسِ یک بازرسِ سختگیر انجام دهد: تست سرعت و سلامت کابلهای فولادی.
سیستم پاراشوت، آخرین پناهگاه امن در صورت پاره شدن سیمبکسلها یا سقوط آزاد است. طبق ضوابط استاندارد، پاراشوت باید توسط گاورنر (کنترلکننده سرعت) فعال شود. در سرویسهای منظم آسانسور لاین، ما عملکرد مکانیکی فکهای پاراشوت را تست میکنیم تا مطمئن شویم به دلیل زنگزدگی یا تجمع روغنِ سوخته، سفت نشده باشند. بسیاری از سرویسکاران متفرقه، از تست واقعی پاراشوت واهمه دارند زیرا میترسند کابین روی ریل قفل شود و آزاد کردن آن زمانبر باشد؛ اما طبق استاندارد ۱-۶۳۰۳، این ترمز باید در هر بازرسی سالانه زیر بار تست شود تا اطمینان حاصل شود که فکها توانایی متوقف کردن جرمِ نامی کابین را دارند.
سیمبکسل آسانسور رگهای حیاتی سیستم تعلیق هستند. استاندارد برای تعویض آنها دو معیار سختگیرانه دارد: «تعداد شکستگی مفتولها» و «کاهش قطر». اگر در یک طول مشخص از سیمبکسل، تعداد تارهای پاره شده از حد مجاز فراتر رود، یا اگر قطر سیمبکسل به دلیل سایش بیش از ۱۰٪ کاهش یابد، آن سیمبکسل یک بمب ساعتی است. در آسانسور لاین، ما همچنین به پدیده «سرخی سیمبکسل» (Red Dust) توجه ویژهای داریم؛ این گرد سرخرنگ نشاندهنده تخریب لایه درونی کابل و عدم روغنکاری صحیح است که دستور تعویض فوری را صادر میکند.
نکته تخصصی از تکنسین شرکت آسانسور لاین :
"همترازی (Alignment) سیمبکسلها روی فلکه اصلی موتور به اندازه سلامت خودِ کابلها مهم است. اگر کشش (Tension) سیمبکسلها با هم برابر نباشد، یکی از آنها زودتر از بقیه ساییده شده و شیار فلکه موتور را میخورد. ما در آسانسور لاین با ابزار «تنشمتر» (Tension Meter) فشار روی هر رشته را بالانس میکنیم تا از هزینههای چند ده میلیونی تعویض فلکه جلوگیری کنیم."
تست عملکردی پاراشوت و بررسی میکرومتری سیمبکسلها از نظر پارگی و سایش، دو خط قرمز اصلی در استاندارد ۱-۶۳۰۳ هستند. عدم توازن در کشش سیمبکسلها، شایعترین دلیل استهلاک زودرس فلکههای گرانقیمت موتور است.
بسیاری از مدیران ساختمان تصور میکنند که داشتن هر نوع قراردادی برای رفع مسئولیت کافی است؛ اما طبق ضوابط استاندارد سرویس آسانسور، قرارداد نگهداری باید دارای ویژگیهای حقوقی خاصی باشد تا در محاکم قضایی و شرکتهای بیمه اعتبار پیدا کند. قرارداد سرویس تنها یک توافق مالی نیست، بلکه سندی است که مسئولیت ایمنی جانی مسافران را بین مالک و شرکت پیمانکار تقسیم میکند. در آسانسور لاین، تمامی قراردادها بر اساس فرمت مورد تایید سندیکا و سازمان استاندارد تنظیم میشوند.
بیمه مسئولیت مدنی آسانسور بدون داشتن قرارداد سرویس و نگهداری معتبر با یک شرکت دارای «پروانه طراحی و مونتاژ»، عملاً فاقد اعتبار است. در صورت بروز حادثه، اولین سندی که بیمه درخواست میکند، تاییدیه سرویس آسانسور ماهانه و گواهی استاندارد ادواری است. اگر سرویس توسط فرد متفرقه انجام شده باشد، بیمه از پرداخت خسارت (دیه یا هزینههای پزشکی) خودداری کرده و مدیر ساختمان شخصاً مسئول پرداخت تمامی هزینهها خواهد بود. این یکی از بزرگترین خط قرمزهای حقوقی است که متأسفانه زمانی مدیران به فکر آن میافتند که دیر شده است.
طبق ضوابط، هر آسانسور باید دارای یک «دفترچه شناسنامه فنی» یا Log Book باشد. سرویسکار آسانسور لاین موظف است پس از هر بازدید، تمام اقدامات انجام شده، قطعات تعویض شده و نواقص برطرف شده را با ذکر تاریخ و ساعت در این دفترچه ثبت و امضا کند. این گزارشات در زمان بازرسی استاندارد ادواری توسط بازرس چک میشود. عدم وجود این سوابق ثبت شده، به معنای عدم انجام سرویس تلقی شده و میتواند منجر به ابطال گواهی استاندارد ساختمان شود.
نکته تخصصی از تکنسین شرکت آسانسور لاین :
"همیشه چک کنید که شماره پروانه شرکت طرف قرارداد در سامانه مدیریت بازرسی آسانسور ثبت شده باشد. ما در آسانسور لاین همیشه به مشتریان توصیه میکنیم که فاکتورهای تعویض قطعات ایمنی (مثل قفل یا دیکتاتور) را به عنوان ضمائم قرارداد نگهداری کنند؛ این اسناد بهترین دفاعیه شما در برابر هرگونه ادعای سهلانگاری در نگهداری ساختمان است."
قرارداد سرویس باید حتماً با شرکتهای دارای پروانه منعقد شود تا بیمه مسئولیت قابلیت اجرایی داشته باشد. ثبت دقیق سوابق در دفترچه نگهداری (Log Book) تنها راه اثبات انجام وظایف قانونی مدیر ساختمان در مراجع قضایی است.
در این بخش، به رایجترین پرسشهایی که در جلسات مشاوره آسانسور لاین مطرح میشود، پاسخهای کوتاه و قاطع دادهایم:
رعایت ضوابط استاندارد سرویس آسانسور فراتر از یک الزام قانونی یا تلاش برای فرار از مسئولیت حقوقی است؛ این یک سرمایهگذاری هوشمندانه روی طول عمر داراییهای ساختمان و از آن مهمتر، حفظ جان انسانهاست. همانطور که بررسی کردیم، مرز بین یک حرکت نرم و یک سقوط آزاد، تنها چند میلیمتر فاصله در لنت ترمز یا چند تارِ پاره شده در سیمبکسل است که فقط دیده چشمان مسلح و متخصص یک تکنسین مجاز را میطلبد.
ما در شرکت آسانسور لاین (شرکت الماس ویستا جاوید)، با تکیه بر استانداردهای «لاین لیفت آلمان»، فرآیند نگهداری را از یک رفع تکلیف ساده به یک پروتکل مهندسی دقیق ارتقا دادهایم. فراموش نکنید که استاندارد، یک نقطه نیست که با دریافت یک گواهی به پایان برسد؛ بلکه جریانی است که باید در رگهای ساختمان شما (سیمبکسلها، تابلو فرمان و مدارهای ایمنی) به صورت ماهانه جاری باشد. با انتخاب یک شریک متخصص، امنیت را به ساکنان ساختمان خود هدیه دهید.
«آیا گواهی استاندارد سالانه شما منقضی شده است؟ برای ارزیابی رایگان وضعیت ایمنی و تنظیم قرارداد سرویس و نگهداری مطابق با آخرین ضوابط استاندارد، همین حالا با کارشناسان متخصص آسانسور لاین تماس بگیرید. امنیت شما، تخصص ماست.»
در این مقاله با مهمترین نکات فنی و کاربردی برای انتخاب آسانسور تجاری آشنا میشوید؛ از ظرفیت و سرعت تا طراحی، ایمنی، قیمت و خدمات پس از فروش.
در این مقاله انواع آسانسورهای موجود در بازار را از کششی و هیدرولیکی تا مغناطیسی، پانورامیک و خودروبر مقایسه کردهایم تا بهترین انتخاب را برای ساختمان خود داشته باشید.
سرویس و نگهداری آسانسور شامل بازبینی، تنظیم و تعویض قطعات مصرفی برای حفظ ایمنی، عملکرد روان و افزایش عمر مفید دستگاه است.
انواع موتورخانه آسانسور شامل مدلهای بالای چاهک، زیرین، گیربکسی، گیرلس، هیدرولیک و آسانسور بدون موتورخانه (MRL) را بشناسید. با مزایا، معایب و کاربرد هرکدام آشنا شوید تا بهترین موتورخانه آسانسور را برای ساختمان خود انتخاب کنید.
آیا بدون قرارداد سرویس، گواهی استاندارد صادر میشود؟ خیر. آشنایی با الزام قرارداد سرویس و نگهداری آسانسور و خطرات حقوقی قراردادهای صوری. برای مشاوره و اخذ استاندارد فوری کلیک کنید.
