استاندارد سیمبکسل آسانسور مجموعهای از الزامات سختگیرانه (طبق استاندارد ملی ۶۳۰۳ و EN81) است که جنس، بافت، مقاومت کششی و نحوه تست طنابهای فولادی را تعیین میکند. بر اساس این ضوابط، سیمبکسلهای معلق (Traction) باید حداقل ۸ میلیمتر قطر داشته و دارای ضریب ایمنی حداقل ۱۲ باشند تا در صورت پاره شدن احتمالیِ یک رشته، سایر رشتهها تحمل وزن کابین را داشته باشند.
سیمبکسل (Wire Rope) در آسانسور، حکم رگهای حیاتی را دارد. تصور کنید جان چندین انسان در ارتفاع ۳۰ متری، تنها به چند رشته طناب فولادی وابسته است. به همین دلیل، در مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان و استاندارد ملی ۱-۶۳۰۳، هیچ قطعهای به اندازه سیمبکسل زیر ذرهبین نیست.
بسیاری از کارفرمایان تصور میکنند هر سیمبکسلی که ضخیم باشد، ایمن است. اما در آسانسور لاین، ما بارها شاهد رد شدن آسانسورهایی بودهایم که از سیمبکسلهای «باربر» (مخصوص جرثقیل) به جای «آسانسوری» استفاده کردهاند. انتخاب اشتباه در اینجا، نه تنها باعث لرزش کابین و خوردگی فلکه موتور میشود، بلکه میتواند منجر به فاجعه شود.
سیمبکسل تنها یکی از اجزای حیاتی سیستم تعلیق آسانسور است و رعایت استاندارد آن، زمانی معنا پیدا میکند که در کنار سایر الزامات نصب دیده شود. اگر میخواهید بدانید استاندارد ملی دقیقاً چه ضوابطی برای نصب کامل آسانسور از چاه و ریل گرفته تا موتورخانه، دربها و تجهیزات ایمنی تعیین کرده است، مطالعه راهنمای جامع استاندارد نصب آسانسور تصویر کاملتری از الزامات فنی و قانونی در اختیار شما قرار میدهد.
نخستین قدم برای استانداردسازی، خرید کالای درست است. هر سیمبکسلی اجازه ورود به چاه آسانسور را ندارد. بازرس استاندارد در قدم اول، «شناسنامه فنی» (Certificate) سیمبکسل را با مشخصات ظاهری آن تطبیق میدهد.
سیمبکسلهای آسانسور برخلاف مدلهای صنعتی، باید همزمان «انعطافپذیر» و «مقاوم در برابر سایش» باشند. دو بافت رایج مورد تایید استاندارد عبارتند از:
قانون صریح استاندارد ۱-۶۳۰۳ میگوید:
این مهمترین عدد در محاسبات استاندارد است. ضریب ایمنی سیمبکسلهای آسانسور باید حداقل ۱۲ باشد. به زبان ساده: یعنی اگر کابین با تمام مسافرانش ۱۰۰۰ کیلوگرم وزن دارد، سیمبکسلها باید توانایی تحمل حداقل ۱۲۰۰۰ کیلوگرم بار را داشته باشند. این حاشیه امنیت بالا برای این است که حتی اگر نیمی از تارهای سیمبکسل در طول سالها پاره شوند، هنوز خطر سقوط وجود نداشته باشد.
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
«تشخیص سیمبکسل اصل از تقلبی برای افراد عادی غیرممکن است، اما یک نشانه ساده وجود دارد: "نوار شناسایی". مهندسان آسانسور لاین همیشه کنترل میکنند که در داخل بافت سیمبکسل (لابلای رشتهها) یک نوار پلاستیکی باریک وجود داشته باشد که نام کارخانه سازنده و سال تولید روی آن چاپ شده است. اگر سیمبکسلی این نوار (ID Tape) را نداشته باشد، از نظر ما و بازرس استاندارد، فاقد اصالت است.»
طبق استاندارد، سیمبکسل آسانسورهای کششی باید معمولاً دارای بافت سیل (Seale) با مغزی کنفی یا فولادی باشد. حداقل قطر مجاز ۸ میلیمتر و حداقل تعداد ۲ رشته است. مهمترین شاخص، «ضریب ایمنی ۱۲» است که تضمین میکند طنابها ۱۲ برابر بار وارده را تحمل میکنند.
حتی اگر گرانترین سیمبکسل آلمانی را بخرید، اگر سربکسلها (Termination) درست اجرا نشوند، مقاومت نهایی سیستم به شدت افت میکند. طبق آمار، نقطه اتصال سیمبکسل به کابین و وزنه، یکی از نقاط بحرانی تمرکز تنش است. استاندارد ۱-۶۳۰۳ در این بخش شوخی ندارد.
اگر از سیستم «گوه و سوکت» (Sarboksel) استفاده نمیکنید و مجبور به استفاده از کرپی (Clip) هستید (مثلاً در سیمبکسل گاورنر)، رعایت قانون «زین روی اسب زنده» الزامی است.
یکی از چکهای اولیه بازرس، دست زدن به تکتک سیمبکسلهاست. کشش تمام رشتهها باید دقیقاً یکسان باشد.
در سربکسلهای گوهای (Wedge Socket) که امروزه رایجترند، دو نکته حیاتی وجود دارد که بازرس چک میکند:
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
«نکتهای که ۹۰٪ نصابها فراموش میکنند و بازرسان دقیق روی آن دست میگذارند: "مهرهقفلکن یا کنترا مهره" (Double Nut). در اتصالات سربکسل، حتماً باید بعد از مهره اصلی، یک مهره دوم (قفلکن) بسته شود تا احتمال شل شدن به صفر برسد. ما در شرکت آسانسور لاین حتی جهت سفت شدن مهرهها را با لاک یا رنگ نشانه گذاری (Torque Mark) میکنیم تا هرگونه شل شدن در بازدیدهای بعدی فوراً دیده شود.»
نصب غلط کرپی (U-bolt روی سمت باربر) مقاومت سیمبکسل را نصف میکند. تمام سیمبکسلها باید کشش برابر داشته باشند تا فلکه خورده نشود. استفاده از «اشپیل» برای جلوگیری از باز شدن مهرهها و مهار کردن انتهای سیم در سربکسلهای گوهای، از الزامات قطعی بازرسی است.
پیش از ورود به جزئیات اجرای سربکسلها و خطاهای رایج نصابها، لازم است تصویر بزرگتری از «استاندارد آسانسور در ایران» داشته باشیم. بسیاری از اشتباهات اجرایی دقیقاً به این دلیل رخ میدهند که مجریان فقط یک بند را میدانند، اما ارتباط آن با سایر الزامات استاندارد را درک نکردهاند. اگر میخواهید بدانید استاندارد آسانسور ایران چیست و شامل چه مواردی میشود— از طراحی و نصب تا بازرسی و بهرهبرداری — مطالعه این راهنمای مرجع توصیه میشود.
سیمبکسلها عمر ابدی ندارند. اما سوال اینجاست: دقیقاً «کی» باید تعویض شوند؟ بازرسان استاندارد بر اساس معیارهای دقیقِ «تعداد شکستگی» و «میزان سایش» عمل میکنند. تشخیص چشمی کافی نیست؛ باید قانون را بدانید.
شکستگی سیمهای نازک (Wires) روی سطح سیمبکسل، اولین زنگ خطر است.
سیمبکسل در اثر اصطکاک با فلکه به مرور زمان نازک میشود. بازرس با کولیس قطر را اندازه میگیرد.
هر زنگی خطرناک نیست، اما «گرد قرمز» (Rouge) کشنده است.
سیمبکسل یک ماشین مکانیکی پیچیده است که قطعاتش روی هم میلغزند، پس نیاز به روانکاری دارد. اما روغنکاری غلط، بدتر از روغنکاری نکردن است!
بزرگترین اشتباه سرویسکاران آماتور، زدن «گریس معمولی» یا «روغن سوخته» به سیمبکسل است.
نمیتوانید روی سیمبکسل کثیف روغن بزنید. قبل از هر کاری، باید گرد و غبار و روغنهای اکسید شده قدیمی با برس سیمی یا حلالهای مخصوص (که به مغزی آسیب نزنند) تمیز شوند. (اگر میخواهید بدانید سرویسکار شما دقیقاً باید چه چکلیستی را هر ماه پر کند تا سیمبکسلها سالم بمانند، مطالعه مقاله «الزامات ایمنی و ضوابط استاندارد ملی در دوره سرویس و نگهداری آسانسور» را از دست ندهید.)
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
«یک تست ساده که ما در شرکت آسانسور لاین انجام میدهیم: انگشتتان را روی شیار فلکه موتور بکشید. اگر برادههای ریز آهن دیدید، یعنی سیمبکسل خشک است و دارد فلکه را میخورد. اگر پودر سیاه چسبناک دیدید، یعنی روغنکاری بیش از حد بوده و گرد و خاک جذب کرده. حالت استاندارد این است که دستتان کمی چرب شود اما سیاه نشود.» اما در کل ملاک تعویض سیمبکسل این موارد می باشد : ۱. وجود تعداد مشخصی شکستگی در تارها (مخصوصاً شکستگیهای دره)، ۲. کاهش قطر بیش از ۷٪، و ۳. مشاهده پودر قرمز (Rouge) که نشانه فساد مغزی است. روغنکاری فقط باید با روغن مخصوص (نه گریس) و به مقدار کم انجام شود تا از اصطکاک داخلی جلوگیری کند.
گاهی اوقات سیمبکسل با زبان بیزبانی با شما حرف میزند. جدول زیر خلاصهای از نشانههایی است که باید جدی بگیرید:
| نشانه ظاهری روی سیمبکسل | علت احتمالی (تشخیص فنی) | اقدام فوری (طبق استاندارد) |
|---|---|---|
| پودر قرمز رنگ (Rouge) | زنگزدگی و فساد داخلی مغزی سیم | تعویض فوری (خطر پارگی) |
| برادههای ریز نقرهای | سایش شدید سیم با فلکه موتور (خشکی) | بررسی شیار فلکه و روغنکاری |
| براق و صاف شدن سطح | سایش بیش از حد و کاهش قطر | اندازهگیری قطر با کولیس (اگر > ۷٪ باشد: تعویض) |
| بیرونزدگی مغزی | تاب نامناسب یا شوک ناگهانی | تعویض سیمبکسل |
| لرزش ریز کابین | عدم توازن کشش بین رشتهها | بالانس کردن سیمها (آچارکشی) |
در ادامه به پرتکرارترین سوالاتی که مشتریان آسانسور لاین درباره سیمبکسل میپرسند، پاسخ میدهیم:
رعایت استاندارد سیمبکسل آسانسور، تنها یک الزام قانونی برای دریافت گواهی استاندارد ۱-۶۳۰۳ نیست؛ بلکه تضمینکننده «یکپارچگی سیستم تعلیق» (Suspension Integrity) ساختمان شماست. همانطور که در این مقاله تشریح شد، سیمبکسلها تحت تأثیر سه عامل مخربِ «خستگی خمشی» (Bending Fatigue)، «سایش مکانیکی» و «خوردگی شیمیایی» قرار دارند که هر سه به مرور زمان باعث کاهش «ضریب ایمنی» از عدد استاندارد ۱۲ میشوند.
از نگاه مهندسی، نادیده گرفتن علائم هشداری مثل «پودر قرمز» (Rouge) یا کاهش قطر بیش از ۷ درصد، یک قمار اقتصادی سنگین است. چرا؟ زیرا سیمبکسل معیوب، مانند یک سمباده زبر عمل کرده و به سرعت شیارهای «فلکه اصلی موتور» (Traction Sheave) و «فلکه هرزگرد» را از بین میبرد. در این حالت، شما به جای تعویض یک ست سیمبکسل، مجبور به تعویض فلکههای موتور و هرزگرد نیز خواهید شد که هزینهای چند برابری به پروژه تحمیل میکند.
نتیجهگیری نهایی تکنسینهای آسانسور لاین: ملاک تعویض سیمبکسل، «سال نصب» نیست، بلکه «نتیجه آزمونهای مخرب و غیرمخرب» است. اگر در بازدیدهای ادواری، شکستگی وایرها در نواحی «دره» (Valley Breaks) مشاهده شد یا مغزی کنفی خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده بود، هیچ راهکاری جز تعویض فوری وجود ندارد. کوتاه کردن سیمبکسل (Shooting) تنها زمانی مجاز است که مشکل صرفاً «افزایش طول ساختاری» باشد، نه کاهش سطح مقطع فلزی. هوشمندانهترین استراتژی برای مدیران ساختمان، اجرای دقیق «برنامه نگهداری پیشگیرانه» (PM) شامل: ۱. بازدید ماهیانه و بررسی توازن کشش (Balance)، ۲. روغنکاری با روانکارهای نفوذگر مخصوص (و نه گریس)، ۳. و چک کردن وضعیت سربکسلها و اشپیلها است.
سیمبکسل آسانسور شما آخرین بار کی چک شده است؟ اگر صدای لرزش احساس میکنید یا پودر قرمز رنگی در موتورخانه میبینید، وقت را تلف نکنید. کارشناسان فنی آسانسور لاین آمادهاند تا با ابزارهای دقیق، وضعیت سلامت سیمبکسلهای شما را رایگان بررسی کنند. همین حالا برای رزرو بازدید کارشناسی تماس بگیرید.
همه چیز درباره سرویس و تعمیرات آسانسور: روشهای نگهداری، هزینهها، قوانین بیمه و قرارداد. راهی مطمئن برای افزایش ایمنی و کاهش هزینهها.
در این گفتوگوی اختصاصی، با اصلان فتحی مدیر مجموعههای آسانسور لاین، پلهبرقی لاین و شرکت بینالمللی Lionlift درباره مسیر حرفهای، تولید قطعات و آینده صنعت آسانسور و پلهبرقی صحبت میکنیم
چرا آسانسور استاندارد نمیگیرد؟ بررسی ۵ دلیل اصلی رد شدن استاندارد آسانسور از ایرادات ساختمانی و موتورخانه تا نقص مدارک. راهنمای جلوگیری از مردودی در بازرسی + نکات فنی.
مراحل بازرسی ادواری آسانسور چیست؟ راهنمای گامبهگام تمدید استاندارد، هزینه بازرسی و لیست ایرادات رایج. با خدمات «آسانسور لاین» در اولین بازدید تاییدیه بگیرید.
در انتخاب آسانسور مناسب، باید به عواملی مثل کاربری ساختمان، تعداد طبقات، بودجه و ویژگیهای فنی توجه کنید تا بهترین گزینه را برای ایمنی و کارایی بلندمدت ساختمان خود برگزینید.
