در دنیای مهندسی عمودی، زبان مشترک تمام تکنسینها و بازرسان، "استاندارد" است. اما وقتی صحبت از پروژههای ساختمانی در ایران میشود، یک سوال چالشبرانگیز برای مهندسان ناظر و کارفرمایان پیش میآید: آیا رعایت استانداردهای روز اروپا (EN81) برای اخذ پایان کار کافی است؟ واقعیت این است که اگرچه تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ایران در نگاه اول جزئی به نظر میرسد، اما همین تفاوتهای ظریف در پارامترهای اجرایی، رواداریها (Tolerances) و شرایط اقلیمی میتواند منجر به رد شدن آسانسور در بازرسیهای ادواری یا اولیه شود. تیم فنی آسانسور لاین در این مقاله تخصصی، نه فقط به تئوریها، بلکه به تفاوتهای عملیاتی میپردازد که در سایت پروژه با آنها دست و پنجه نرم میکنید. هدف ما شفافسازی مرز بین الزامات بینالمللی و قوانین بومیسازی شده سازمان ملی استاندارد ایران است.
«پیش از آنکه وارد جزئیات فنی و مقایسهای شویم، پیشنهاد میکنیم برای درک چارچوب کلی اجرای پروژه، مقاله مرجع و جامع ما با موضوع استاندارد نصب آسانسور را مطالعه کنید تا با اصول پایهای که پیشنیاز درک این تفاوتهاست، کاملاً آشنا شوید.»
برای درک عمیق تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ایران، ابتدا باید بدانیم هر کدام از کجا آمدهاند و چه وزنی در مراجع قانونی دارند. بسیاری از قطعاتی که در بازار ایران استفاده میشوند، دارای گواهینامههای بینالمللی هستند، اما آیا این گواهینامه برای بازرس ایرانی هم حجت است؟
کمیته استانداردسازی اروپا (CEN)، مجموعه قوانین ایمنی برای ساخت و نصب آسانسور را تحت عنوان سری EN 81 تدوین کرده است. سالها مرجع اصلی دنیا، استانداردهای EN 81-1 (برای آسانسورهای الکتریکی/کششی) و EN 81-2 (برای هیدرولیک) بود. اما در سال ۲۰۱۴، اروپا با معرفی EN 81-20 (الزامات ایمنی و ساخت) و EN 81-50 (قواعد محاسباتی و آزمونها)، تحولی بزرگ ایجاد کرد. این نسخه جدید بر ایمنی تکنسینها، فضای جانپناه بزرگتر و مقاومت بیشتر دربها تمرکز دارد.
استاندارد ملی ایران به شماره ISIRI 6303-1 (برای آسانسورهای کششی)، در واقع ترجمه و بومیسازی شده نسخه قدیمیتر استاندارد اروپا (یعنی EN 81-1:1998) است. سازمان ملی استاندارد ایران با همکاری متخصصان و اساتید، این متن را به عنوان مرجع اصلی بازرسی در کشور تعیین کرده است. نکته کلیدی اینجاست: با اینکه ایران در حال حرکت به سمت پذیرش الزامات سری 20/50 است، اما هنوز هم در بسیاری از بندها، همان الزامات کلاسیک EN 81-1 ملاک عمل قرار میگیرد. بنابراین، یک قطعه ممکن است طبق استاندارد جدید اروپا (EN 81-20) ساخته شده باشد، اما باید دید آیا با بندهای فعلی استاندارد ۶۳۰۳ ایران همخوانی دارد یا خیر.
در ایران، ما با یک ضلع سوم هم روبرو هستیم: مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان. در حالی که استاندارد ۶۳۰۳ به جزئیات قطعات و تستها میپردازد، مبحث ۱۵ قانون لازمالاجرای ساختوساز کشور است. در مواردی که بین تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ایران ابهام وجود دارد، معمولاً اولویت با قوانین داخلی و مبحث ۱۵ است. برای مثال، الزامات مربوط به چاه آسانسور و سازه، مستقیماً از دل مقررات ملی بیرون میآید و حتی اگر با استاندارد اروپا مغایرت جزئی داشته باشد، قانون داخلی ارجحیت دارد.
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
"بسیاری از سازندگان تصور میکنند خرید درب یا موتوری که برچسب CE اروپا دارد، به معنی قبولی تضمینی در استاندارد ایران است. این یک اشتباه رایج است! بازرس استاندارد در ایران، قطعه را بر اساس انطباق با «استاندارد ملی» چک میکند، نه صرفاً گواهینامه خارجی. مثلاً در مورد قفل دربها، تستهای خاصی در ایران انجام میشود که ممکن است سختگیرانهتر از نمونههای عمومی وارداتی باشد."
استاندارد اروپایی EN81 (بهویژه نسخههای جدید 20/50) مرجع جهانی ایمنی آسانسور است، اما در ایران، استاندارد ملی ۶۳۰۳-۱ (که برگرفته از نسخه قدیمیتر EN81-1 است) به همراه مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان، تنها ملاکهای قانونی برای اخذ تاییدیه هستند. داشتن گواهینامه اروپایی شرط لازم است، اما کافی نیست.

شاید روی کاغذ، بسیاری از بندهای استاندارد ملی ایران (ISIRI 6303) ترجمهی کلمه-به-کلمه از استاندارد اروپا باشد، اما وقتی پای تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ایران به میان میآید، "شرایط محیطی" و "فرهنگ ساختوساز" دو عامل تعیینکننده هستند. مهندسان ناظر در ایران با چالشهایی روبرو هستند که شاید یک مهندس آلمانی یا فرانسوی حتی به آنها فکر هم نکند. در آسانسور لاین، تجربه ما نشان میدهد که عدم توجه به این تفاوتهای اجرایی، عامل اصلی رد شدن آسانسور در بازدیدهای اولیه است. بیایید این موارد را بررسی کنیم:
استاندارد EN81 معمولاً برای اقلیم معتدل اروپا نوشته شده است. طبق این استاندارد، دمای محیط موتورخانه باید بین +5 تا +40 درجه سانتیگراد باشد.
یکی از بزرگترین تفاوتها، در کیفیت اجرای شفت (چاه) آسانسور است.
شاید تعجب کنید، اما در برخی موارد، پروسه بازرسی در ایران "سختگیرانهتر" از اروپاست. چرا؟ به دلیل وجود قطعات تقلبی یا بیکیفیت در بازار، سازمان ملی استاندارد چکلیستهایی دارد که اصالت قطعات را هدف میگیرد.
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
"یکی از خطاهای رایج نصابان تازهکار، نادیده گرفتن روشنایی چاه و موتورخانه است. طبق استاندارد EN81 شدت نور خاصی مد نظر است، اما در ایران بازرسان علاوه بر شدت نور، به محل قرارگیری کلیدهای تبدیل در پایین و بالای چاه و نحوه حفاظت فیزیکی چراغها (حبابدار بودن) بسیار دقت میکنند. یک لامپ سوخته یا بدون حفاظ در چاهک، سادهترین راه برای رد شدن در بازرسی استاندارد است!"
تفاوت اصلی EN81 و استاندارد ایران در "اجرا" است، نه فقط در "قانون". مسائلی مانند دمای بالای موتورخانهها در ایران که نیاز به تهویه قویتر دارد، ناشاقولی چاههای ساختمانی که تنظیم فواصل را دشوار میکند، و سختگیری مضاعف بازرسان ایرانی بر روی تست عملی قطعات ایمنی (مثل پاراشوت) به دلیل شرایط بازار، از مهمترین تمایزها هستند.

در بحث ایمنی، هیچ اغماضی پذیرفته نیست. با این حال، تکامل استانداردها باعث شده که تعریف "ایمنی کافی" در طول زمان تغییر کند. بزرگترین شکاف بین تفاوت استاندارد EN81 (نسخه ۲۰) و استاندارد فعلی ایران، در جزئیات مربوط به حفاظت از سرویسکار و استحکام قطعات اصلی آسانسور است. مهندسان آسانسور لاین در بازدیدهای فنی، همواره این سه بخش کلیدی را بر اساس سختگیرانهترین حالت (تلفیقی از هر دو استاندارد) بررسی میکنند تا اطمینان حاصل شود که سیستم در شرایط بحرانی عملکردی بینقص دارد.
دربهای طبقات خط مقدم ایمنی مسافران هستند.
این بخش مستقیماً با جان سرویسکار آسانسور سروکار دارد.
قلب ایمنی آسانسور ، سیستم پاراشوت است. تفاوت اصلی در اینجا، مبحث UCM (Unintended Car Movement) یا حرکت ناخواسته کابین است.
| آیتم مورد بررسی | استاندارد EN81-20 (اروپا) | استاندارد ملی ایران (رویه اجرایی فعلی) |
|---|---|---|
| روشنایی چاه | حداقل ۵۰ لوکس در ۱ متر بالای سقف کابین و کف چاهک | الزام به نصب چراغهای تونلی محافظدار و کلید تبدیل (لوکس نوری دقیقاً چک میشود) |
| حفاظت UCM | الزامی و بسیار سختگیرانه | الزامی برای آسانسورهای جدید (در بازسازیها چالشبرانگیز است) |
| درب طبقات | مقاومت بسیار بالا در برابر ضربه و آتش | تمرکز بر درگیری قفل (۷mm) و عملکرد سیل و کفشکها |
| بازرسی پاراشوت | تأکید بر تایپتست و گواهی سازنده | تأکید بر تست گرم و عملیاتی با بار نامی در حضور بازرس |
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
"در بازدیدهای استاندارد، یکی از موارد سادهای که باعث مردودی میشود، سیمبندی سری ایمنی (Safety Chain) در قسمت ته چاه است. طبق استاندارد، کلید استپ قارچی چاهک، لیمیت سوئیچها و سوئیچ پاراشوت باید طوری سری شده باشند که با قطع هر کدام، آسانسور بلافاصله متوقف شود. تکنسینهای ما بارها دیدهاند که به دلیل رطوبت کف چاهک، اتصالات سولفاته شده و عملکرد ایمنی مختل میشود؛ چیزی که بازرس با یک اهممتر ساده مچگیری میکند!"
تفاوتهای فنی در قطعاتی مثل قفل دربها، فضای جانپناه و سیستم UCM بسیار حیاتی هستند. استاندارد ایران اگرچه در حال نزدیک شدن به EN81-20 است، اما در روش تست (تست عملی پاراشوت) و جزئیاتی مثل نردبان چاهک و روشنایی، سختگیریهای خاص خود را دارد که نصابان باید به آن تسلط داشته باشند.

صنعت آسانسور موجودی زنده و در حال تغییر است. در حالی که استاندارد ملی ایران هنوز بر پایههای مستحکم اما قدیمیتر بنا شده، بازار جهانی و قطعات وارداتی تماماً به سمت استانداردهای جدید EN 81-20 و EN 81-50 حرکت کردهاند. این "تأخر فاز" یا فاصله زمانی، چالشهایی را برای سازندگان ایرانی ایجاد کرده است.
استانداردهای جدید اروپا (سری 20/50) دو هدف اصلی داشتند: راحتی و ایمنی بیشتر برای مسافران و امنیت مطلق برای سرویسکاران. برخی از تغییرات مهم شامل موارد زیر است که کمکم در ایران هم به عنوان "الزامات عرفی" (و نه لزوماً قانونیِ مکتوب) در حال پذیرفته شدن هستند:
مشکل از جایی شروع میشود که شما یک موتور گیرلس مدرن اروپایی یا یک درب سلکوم اصل ایتالیا میخرید که طبق EN81-20 طراحی شده، اما میخواهید آن را در چاهی نصب کنید که طبق مبحث ۱۵ (ویرایشهای قدیمیتر) طراحی شده است. اینجاست که تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ایران خود را نشان میدهد. گاهی ابعاد تجهیزات جدید با نقشههای ساختمانی قدیمی همخوانی ندارد. تکنسینهای آسانسور لاین در این مرحله نقش حیاتی دارند؛ آنها باید پلی بزنند بین تکنولوژی روز اروپا و قوانین فعلی ایران تا هم کارفرما از کیفیت قطعه روز بهرهمند شود و هم بازرس استاندارد مغایرتی پیدا نکند.
دانستن تفاوتها خوب است، اما هدف نهایی "گرفتن تاییدیه" است. برای اینکه در پیچ و خمهای اداری و فنی گیر نکنید، نقشه راه زیر را دنبال کنید.
پاسخ ساده است: قانون قلمرو. بازرس استاندارد مسئولیت حقوقی دارد. اگر حادثهای رخ دهد، قاضی بر اساس "استاندارد ملی ایران" حکم میدهد، نه استاندارد اروپا. حتی اگر آسانسور شما از نظر فنی برتر از استاندارد ایران باشد (مثلاً سیستمهای ایمنی مازاد داشته باشد)، اگر یکی از بندهای اجباری داخلی (مثل نحوه سیمکشی ارت یا رنگبندی سیمها) رعایت نشده باشد، پرونده بسته نمیشود. بنابراین، استاندارد ایران، کفِ الزامات قانونی است که باید ۱۰۰٪ رعایت شود. استانداردهای اروپا میتوانند به عنوان آپشنهای کیفی و ایمنیِ افزوده در نظر گرفته شوند.
در ایران، سازمان ملی استاندارد وظیفه بازرسی را به شرکتهای تایید صلاحیت شده واگذار کرده است. فرآیند به این صورت است:
نکته کلیدی اینجاست: شرکتهای نصاب معتبر و باسابقه (مثل آسانسور لاین)، به دلیل تجربه بالا، دقیقاً میدانند که هر شرکت بازرسی روی چه مواردی حساسیت بیشتری دارد. ما "زبان بازرسان" را میفهمیم و پیش از آمدن آنها، "پیشبازرسی" داخلی انجام میدهیم تا تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ایران باعث دوبارهکاری نشود. برای موفقیت در پروژه، باید بدانید که قطعات مدرن اروپایی (EN81-20) ممکن است چالشهایی در نصب داشته باشند. راهکار نهایی، رعایت مو به موی چکلیستهای بومی استاندارد ایران و کمک گرفتن از شرکتهای نصاب باتجربه است که میتوانند تکنولوژی روز را با قوانین داخلی سازگار کنند.
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
"یک سند کوچک اما حیاتی که اغلب فراموش میشود: دفترچه محاسبات. طبق استاندارد، شما باید ثابت کنید که موتور، ریل و بکسل انتخابی با هم هماهنگ هستند. بسیاری از بازرسان امروزه قبل از بازدید فیزیکی، دفترچه محاسبات فنی (که معمولاً با نرمافزارهای لیفتدیزاینر خروجی گرفته میشود) را چک میکنند. اگر محاسبات روی کاغذ غلط باشد، بهترین اجرا هم تایید نمیشود."

درک عمیق و موشکافانه از تفاوت استاندارد EN81 و استاندارد ملی ایران، دقیقا همان نقطهای است که مرز میان یک "نصاب تجربی" و یک "تیم مهندسی متخصص" ترسیم میشود. در تحلیل نهایی، باید پذیرفت که این دو استاندارد در تقابل با هم نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند: استاندارد EN81 (بهویژه سری ۲۰/۵۰) به عنوان «نقشه راه تکنولوژی» عمل میکند و مرزهای ایمنی ذاتی، کیفیت متریال و اصول طراحی را مشخص میسازد. در مقابل، استاندارد ملی ایران (ISIRI 6303) و مبحث ۱۵، نقش «فیلتر انطباقپذیری» را بازی میکنند؛ فیلتری که تضمین میکند آن تکنولوژی پیشرفته اروپایی، با واقعیتهای اجرایی، اقلیمی و ساختمانی کشور ما سازگار شده و عملکردی ایمن داشته باشد.
برای کارفرمایان، سازندگان و مدیران پروژه، استراتژی برنده عبارت است از رویکرد «کیفیت جهانی، بومیسازی تخصصی». خرید بهترین موتور گیرلس آلمانی یا درب ایتالیایی بدون در نظر گرفتن الزامات خاص بازرسی ایران (مانند تستهای خاص پاراشوت، تهویه موتورخانه در دمای بالا، و رواداریهای سختگیرانه شفت)، صرفاً هدر دادن سرمایه است.
فرمول نهایی ایمنی و موفقیت در پروژه عبارت است از: تکنولوژی استاندارد (EN81) + انطباق قانونی (استاندارد ایران) + اجرای دقیق (نصب مهندسی)
ایمنی آسانسور، محصولی نیست که بتوان آن را خرید؛ بلکه فرآیندی است که ساخته میشود. در شرکت آسانسور لاین، ما معتقدیم که اخذ گواهی استاندارد "پایان کار" نیست، بلکه "شروع بهرهبرداری ایمن" است. هنر مهندسی این است که نه تنها چکلیستهای بازرس را پاس کند، بلکه سیستمی را تحویل دهد که سالها بدون تنش مکانیکی و با حداکثر راندمان کار کند.
"آیا نگران دریافت تاییدیه استاندارد آسانسور پروژه خود هستید؟ یا میخواهید بدانید آسانسور فعلی شما تا چه حد با استانداردهای روز اروپا و ایران مطابقت دارد؟ تیم مهندسی شرکت آسانسور لاین آماده است تا با مشاوره تخصصی و پیشبازرسی دقیق، مسیر شما را برای اخذ گواهی استاندارد هموار کند. همین حالا با ما تماس بگیرید."
خدمت سرویس برای آسانسورهای مقاوم و پرظرفیت در ایستگاه راهآهن قزوین با تمرکز بر دسترسی ایمن، عملکرد پایدار و مطابق با استانداردهای حملونقل ریلی توسط شرکت آسانسور لاین.
فروش قطعات اورجینال و یدکی آسانسور در تهران توسط آسانسور لاین (Lion Elevator). خرید موتور، سیستم ترمز، کابل و دیگر قطعات اصلی آسانسور با ضمانت کیفیت و ارسال سریع.
اورهال آسانسورهای کششی بدون موتورخانه در ترمینالهای فرودگاه مهرآباد توسط آسانسور لاین با طراحی مقاوم، ایمن و همگام با استانداردهای بینالمللی.
اورهال آسانسورهای مسافربری ویژه فضای ریلی در ایستگاه راهآهن کرج توسط شرکت آسانسور لاین، با استانداردهای ایمنی بالا و طراحی حرفهای.
استاندارد موتورخانه آسانسور شامل چه مواردی است؟ چکلیست کامل ۲۰ موردی شامل ابعاد، تهویه، روشنایی و ایمنی که بازرسان چک میکنند. راهنمای تصویری + نکات فنی.