دلایل رد شدن استاندارد آسانسور معمولاً به سه دسته اصلی شامل «ایرادات ساختمانی و عمرانی» (مانند ناترازی چاه)، «نقص فنی در قطعات ایمنی» (مانند پاراشوت یا قفل دربها) و «مشکلات اداری و مدارک» تقسیم میشود. بازرسان سازمان ملی استاندارد با تکیه بر مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان و استاندارد ۱-۶۳۰۳، هرگونه عدم انطباق که جان مسافران را به خطر بیندازد، به عنوان مانع صدور گواهی در نظر میگیرند.
دریافت نکردن تاییدیه استاندارد، کابوس هر سازنده و مدیر پروژهای است. تصور کنید ساختمان آماده بهرهبرداری است، ساکنان برای اسبابکشی فشار میآورند، اما آسانسور اجازه حرکت ندارد. این وضعیت نه تنها هزینههای سربار پروژه را افزایش میدهد، بلکه اعتبار سازنده را نیز خدشهدار میکند.
بسیاری از کارفرمایان تصور میکنند که استاندارد صرفاً یک پروسه اداری است، اما واقعیت این است که در آسانسور لاین، ما بارها دیدهایم که جزئیترین بیتوجهیها در مرحله آهنکشی یا انتخاب قطعات، چگونه منجر به دلایل رد شدن استاندارد آسانسور در روز بازرسی نهایی شده است. در این مقاله تخصصی، ما نه به کلیات، بلکه به خطاهای مهلکی میپردازیم که اگر ندانید، گواهی استاندارد برایتان صادر نخواهد شد.
«البته پیش از آنکه وارد بحث دلایل مردودی شویم، اگر میخواهید بدانید مسیر صحیح و قانونی نصب از ابتدا تا انتها چگونه است تا اصلاً کارتان به گرههای کور نخورد، پیشنهاد میکنیم حتماً مقاله مرجع و جامع ما با عنوان «مطلب مراحل استاندارد نصب اسانسور» را مطالعه کنید که حکم نقشه راه اصلی را دارد.»
شاید در نگاه اول، ایراداتی که بازرس میگیرد «مته به خشخاش گذاشتن» به نظر برسد، اما باید بدانید که آسانسور تنها وسیله نقلیهای است که بدون راننده و توسط عموم مردم استفاده میشود. فلسفه اصلی سختگیری استاندارد، تضمین «ایمنی مشروط» نیست؛ بلکه «ایمنی مطلق» است. بازرسان به دنبال کوچکترین نقطهضعفی هستند که ممکن است در طول زمان باعث سقوط یا حبس مسافران شود.
نوع نگاه بازرس در این دو مرحله متفاوت است و دانستن آن برای شما حیاتی است:
(اگر میخواهید بدانید چطور در بازرسیهای سالیانه به مشکل نخورید، پیشنهاد میکنیم مقاله تخصصی ما با عنوان «مراحل بازرسی ادواری آسانسور؛ چطور در بار اول تاییدیه بگیریم؟» را مطالعه کنید.)
کتاب مقدس بازرسان آسانسور در ایران، استاندارد ملی ۱-۶۳۰۳ است. تمام موارد از ابعاد چاهک تا جنس کفپوش کابین بر اساس این استاندارد سنجیده میشود. بسیاری از سازندگان با استانداردهای اروپایی آشنا هستند، اما نادیده گرفتن بندهای اختصاصی استاندارد ملی ایران، یکی از شایعترین دلایل رد شدن استاندارد آسانسور است.
برای مثال، برخی الزامات تهویه موتورخانه در ایران به دلیل شرایط اقلیمی، سختگیرانهتر از اروپا اجرا میشود. عدم آگاهی از این تفاوتهای ریز، باعث دوبارهکاریهای کلافهکننده میشود.
(برای درک عمیقتر این تفاوتها، مطالعه مطلب «مقایسه تخصصی استاندارد آسانسور اروپا (EN81) و استاندارد ملی ایران» در وبسایت ما بسیار راهگشا خواهد بود.)
تجربه ما در آسانسور لاین نشان میدهد که بیش از ۳۰٪ مردودیها در بازرسی اول، نه به خاطر نقص فنی، بلکه به خاطر عدم تطابق "برند قطعات نصب شده" با "مشخصات فنی ثبت شده در پرتال استاندارد" است. قبل از دعوت بازرس، حتماً پلاک موتور، تابلو فرمان و ریلها را با مدارک ارسالی چک کنید. بازرسان بر اساس استاندارد ملی ۱-۶۳۰۳ عمل میکنند و هدفشان ایمنی جانی است. تفاوت بازرسی اولیه (تمرکز بر زیرساخت) و ادواری (تمرکز بر استهلاک) در نوع ایرادات موثر است. یکی از دلایل پنهان رد شدن، عدم تطابق برند قطعات با مدارک ثبت شده است.
یکی از تلخترین تجربیات برای هر کارفرما، رد شدن آسانسور به دلیل ایرادات ساختمانی است. چرا تلخ؟ چون برخلاف تعویض یک قطعه معیوب، اصلاح کجی چاه یا کم بودن ارتفاع سقف، گاهی نیازمند تخریبهای سنگین و هزینههای میلیونی است. در واقع، بسیاری از دلایل رد شدن استاندارد آسانسور ریشه در زمانی دارد که هنوز نصاب آسانسور وارد ساختمان نشده بود!
بازرس استاندارد با متر لیزری وارد میشود و رحم ندارد. فضای جانپناه در چاهک (Pit) و فضای بالاسری (Overhead) باید دقیقاً طبق استاندارد باشد.
اصطلاح «ناشاقولی» کابوس بازرسی است. اگر دیوارهای چاه آسانسور نسبت به خط تراز انحراف داشته باشند، ریلها کج نصب میشوند. نتیجه؟ حرکت کابین با لرزش همراه خواهد بود و فاصله ایمنی بین قطعات متحرک و ثابت بهم میخورد. طبق استاندارد ملی، رواداری (Tolerance) ناشاقولی بسیار محدود است. اگر این خطا زیاد باشد، بازرس به هیچ وجه کوتاه نمیآید چون این مسئله مستقیماً با خطر برخورد کابین با دیوارهها در ارتباط است.
سقف چاه آسانسور، همان کف موتورخانه است. استحکام دال بتنی و جایگذاری صحیح قلاب سقف (برای بالا کشیدن موتور) از موارد حیاتی است. بسیاری از سازندگان، قلاب سقف را صرفاً یک میله معمولی در نظر میگیرند، در حالی که این قلاب باید تحمل وزن حداقل دو برابر بار استاتیک را داشته باشد. همچنین وجود هرگونه سوراخ اضافی یا عدم پوشش مناسب منافذ عبور سیمبکسل در دال بتنی، از موارد پرتکرار مردودی است.
(برای اینکه مطمئن شوید فضای موتورخانه و سقف چاه شما هیچ ایرادی ندارد و بازرس نمیتواند از آن ایراد بگیرد، حتماً موارد ذکر شده در مقاله «چکلیست استاندارد موتورخانه آسانسور؛ ۲۰ موردی که بازرس رد میکند» را خطبهخط بررسی کنید.)
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
یک ایراد بسیار ساده اما رایج که باعث مردودی میشود، "ناصاف بودن سطح داخلی دیوارههای چاه" است. مهندسان ما در شرکت آسانسور لاین همیشه به کارفرمایان تاکید میکنند که دیواره چاه (سمت کابین) نباید هیچگونه حفره، برآمدگی یا فرورفتگی داشته باشد. وجود سیمهای آویزان، میلگردهای بیرونزده یا حفرههای قالببندی بتن، همگی از دلایل رد شدن استاندارد آسانسور هستند. چاه باید "سیمانکاری لیسهای" و یکدست باشد. ایرادات ساختمانی مثل کمبود فضای جانپناه در چاهک، ناشاقول بودن دیوارهها و ضعف در دال بتنی سقف، از سختترین موانع دریافت استاندارد هستند. صاف و صیقلی نبودن دیوارههای چاه (وجود حفره و میلگرد) نیز از خطاهای رایج است که باید قبل از نصب اصلاح شود.
موتورخانه مغز متفکر و مرکز فرماندهی آسانسور است. اگر کوچکترین اختلالی در عملکرد موتور، تابلو فرمان یا سیستم ترمز وجود داشته باشد، بازرس بلافاصله تست را متوقف میکند. برخلاف تصور، بسیاری از دلایل رد شدن استاندارد آسانسور در این بخش مربوط به خودِ موتور نیست، بلکه مربوط به شرایط محیطی و ایمنی تکنسین است.
بازرس به محض ورود به موتورخانه، دمای محیط را چک میکند. طبق استاندارد، دمای موتورخانه باید بین ۵ تا ۴۰ درجه سانتیگراد باشد.
مسیر رسیدن به موتورخانه باید برای بازرس و سرویسکار ایمن باشد.
گاورنر (Governor) یا ترمز ایمنی سرعت، شوخیبردار نیست. بازرسان تستهای عملی دقیقی روی گاورنر انجام میدهند.
(توجه به سلامت گاورنر و ترمزها فقط برای روز بازرسی نیست؛ بلکه باید در تمام طول عمر آسانسور چک شود. برای آگاهی از ضوابط دورهای، مطالعه مقاله «الزامات ایمنی و ضوابط استاندارد ملی در دوره سرویس و نگهداری آسانسور» به شما دید فنی خوبی میدهد.)
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
«یک جزئیات کوچک که در پروژههای زیادی باعث مردودی شده، "روشنایی داخل موتورخانه" است. طبق تجربه تیم فنی آسانسور لاین، روشنایی باید به قدری باشد که در کف موتورخانه حداقل ۲۰۰ لوکس نور داشته باشیم. استفاده از یک لامپ معمولی کافی نیست! همچنین کلید روشنایی باید دقیقاً در ورودی درب موتورخانه باشد تا بازرس مجبور نباشد در تاریکی دنبال کلید بگردد.»
در موتورخانه، علاوه بر سلامت فنی موتور و ترمز (گاورنر)، شرایط محیطی مثل "دمای بین ۵ تا ۴۰ درجه" و "دسترسی ایمن" حیاتی هستند. نبود حفاظ (گارد) روی قطعات دوار و نور ناکافی (کمتر از ۲۰۰ لوکس) از موارد سادهای هستند که منجر به رد شدن استاندارد میشوند.
شاید موتورخانه قلب آسانسور باشد، اما کابین و دربها جایی هستند که مسافران با آن سر و کار دارند. آمارها نشان میدهد که درصد بالایی از حوادث آسانسور در ناحیه درب طبقات رخ میدهد. به همین دلیل، بازرسان در این بخش وسواس عجیبی دارند و کوچکترین نقص در عملکرد دربها یا تکانهای غیرعادی کابین، از اصلیترین دلایل رد شدن استاندارد آسانسور محسوب میشود.
قفل درب طبقات، خط مقدم ایمنی است. مکانیزم قفل باید طوری باشد که تا کابین در طبقه توقف نکرده، درب باز نشود و تا درب کاملاً بسته نشده، کابین حرکت نکند (مدار سری ایمنی).
آسانسور باید دقیقاً همسطح با طبقه توقف کند. اختلاف سطح کف کابین با کف طبقه (پله شدن)، خطر زمین خوردن مسافران را ایجاد میکند. طبق استاندارد، سیستم لولینگ (Leveling) باید دقت بالایی داشته باشد. اگر کابین بالاتر یا پایینتر از تراز طبقه بایستد، نشاندهنده ضعف در تابلو فرمان یا تنظیمات سنسورهاست و منجر به عدم صدور گواهی میشود.
سنسورهای چشمی (فتوسل) یا پردههای نوری، وظیفه دارند مانع بسته شدن درب روی مسافر شوند.
(نصب کابین ریزهکاریهای فراوانی دارد که اگر رعایت نشوند، زیبایی ظاهری هیچ کمکی به دریافت استاندارد نمیکند. برای اینکه بدانید کابین شما باید چه ویژگیهایی داشته باشد، حتماً مقاله «راهنمای جامع استاندارد نصب کابین؛ کلید دریافت تاییدیه آسانسور» را بررسی کنید.)
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
«یکی از مواردی که اغلب فراموش میشود و در لحظه آخر باعث مردودی میشود، "فاصله بین سیل کابین و سیل طبقه" است. کارشناسان آسانسور لاین همیشه با کولیس این فاصله را چک میکنند. فاصله لبه کابین تا لبه طبقه نباید بیشتر از ۳.۵ سانتیمتر باشد. اگر این فاصله بیشتر باشد، پای مسافر ممکن است گیر کند و بازرس بدون هیچ ارفاقی آن را رد میکند.» ایمنی دربها (قفل و کنتاکت)، دقت توقف کابین (همسطح بودن با طبقه) و عملکرد صحیح سنسورهای فتوسل، سه رکن اصلی در بازرسی کابین هستند. فاصله استاندارد بین سیل کابین و طبقه (حداکثر ۳.۵ سانتیمتر) نکته ظریفی است که عدم رعایت آن باعث رد شدن استاندارد میشود.
شاید عجیب باشد، اما یکی از شایعترین دلایل رد شدن استاندارد آسانسور، هیچ ربطی به پیچ و مهره ندارد! اگر بهترین آسانسور دنیا را نصب کنید اما مدارک آن ناقص باشد یا با واقعیت مطابقت نداشته باشد، سامانه استاندارد (سامانه مدیریت بازرسی آسانسور) اجازه صدور گواهی را نمیدهد.
اطلاعاتی که شرکت نصاب در سامانه استاندارد ثبت میکند، باید مو-به-مو با قطعات نصب شده یکی باشد.
این مورد قانون صریح است: استاندارد بدون قرارداد سرویس، معنا ندارد. بازرس باید مطمئن شود که پس از رفتن او، این آسانسور به امان خدا رها نمیشود. بسیاری از کارفرمایان سعی میکنند از این هزینه فرار کنند، اما باید بدانید که ارائه یک قرارداد فعال با شرکت دارای پروانه طراحی و مونتاژ، از الزامات اصلی پرونده بازرسی است.
(این موضوع ریزهکاریهای حقوقی زیادی دارد. اگر میخواهید بدانید چرا این قرارداد اجباری است و چه خطراتی را پوشش میدهد، مطلب «آیا بدون قرارداد سرویس، گواهی استاندارد صادر میشود» را مطالعه کنید.)
ناقص بودن پلاک ظرفیت و هشدارهای ایمنی
نصب پلاک ظرفیت (نفر/کیلوگرم) داخل کابین، پلاک مشخصات موتور روی بدنه موتور، و دستورالعمل نجات اضطراری در موتورخانه الزامی است. نبودن هر کدام از این برچسبهای ساده، منجر به ثبت «عدم انطباق» در گزارش بازرس میشود.
بازار آسانسور ایران پر از قطعات کپی و فیک است. استفاده از این قطعات شاید در پیشفاکتور هزینه را کم کند، اما در روز بازرسی تبدیل به یکی از اصلیترین دلایل رد شدن استاندارد آسانسور میشود.
بازرسان با یک نگاه به بافت سیمبکسل و کیفیت روکش تراول کابل (کابل تخت)، متوجه اصالت آن میشوند. سیمبکسلهایی که تست کشش ندارند یا خیلی زود دچار «فرسودگی ظاهری» میشوند، مورد تایید نیستند. در آسانسور لاین، ما بارها دیدهایم که کارفرما مجبور شده کل سیمبکسلهای نو را به خاطر نداشتن سرتیفیکیت معتبر تعویض کند.
برخی قطعات مثل «قفل درب»، «پریشر سوئیچ هیدرولیک» و «بافرها (ضربه گیر)» حتماً باید دارای مهر استاندارد یا تاییدیه واردات باشند. استفاده از برندهای متفرقه که در لیست مجاز استاندارد نیستند، قمار بزرگی است که معمولاً بازنده آن کارفرماست.
نکته تخصصی از شرکت آسانسور لاین :
«یک راز مهم در مورد مدارک: بازرسان قبل از بازدید حضوری، عکسهای آپلود شده در سامانه را چک میکنند. تیم فنی آسانسور لاین همیشه تاکید میکند که عکسهای موتورخانه، چاهک و کابین که در سامانه بارگذاری میشوند، باید با وضعیت روز بازرسی کاملاً یکسان باشند. اگر در عکس حفاظ موتور نصب باشد اما در روز بازدید باز شده باشد، ذهنیت بازرس منفی شده و سختگیرتر میشود.» نقص در مدارک (مثل مغایرت برند قطعات با سامانه) و نداشتن قرارداد سرویس معتبر، مانع صدور گواهی میشود. همچنین استفاده از قطعات فیک (مخصوصاً سیمبکسل و قفلها) که فاقد نشان استاندارد هستند، باعث رد شدن آسانسور شده و کارفرما را متحمل هزینه سنگین تعویض قطعات میکند.
بهترین دفاع، حمله است. به جای اینکه منتظر بمانید تا بازرس ایرادات را پیدا کند، باید قبل از ثبت درخواست بازرسی، یک «ممیزی داخلی» انجام دهید.
هیچ نصابی نباید بدون تست نهایی پروژه را تحویل دهد. در شرکت آسانسور لاین، ما قبل از دعوت بازرس، یک چکلیست ۱۰۰ موردی (شبیه به چکلیست بازرسان استاندارد) را اجرا میکنیم. تست پاراشوت با بار نامی، تست بالانس کابین و قاب وزنه، و بررسی عملکرد میکروسوئیچها باید توسط مدیر فنی شرکت انجام شود.
روز بازرسی، روز آزمون است. حتماً مدیر فنی یا تکنسین ارشد شرکت نصاب باید همراه بازرس باشد. بسیاری از ایرادات جزئی (مثل تنظیم نبودن حساسیت یک سنسور) در همان لحظه قابل رفع هستند. اگر تکنسین حضور نداشته باشد یا ابزار کافی همراهش نباشد، بازرس چارهای جز رد کردن آسانسور ندارد.
در این بخش به پرتکرارترین سؤالات کارفرمایان درباره دلایل رد شدن استاندارد آسانسور پاسخ میدهیم:
دریافت گواهی استاندارد، یک پروسه شانسی نیست؛ بلکه نتیجه دقت مهندسی و رعایت قوانین است. همانطور که در این مقاله بررسی کردیم، دلایل رد شدن استاندارد آسانسور اغلب ترکیبی از اشتباهات ساختمانی، نقص فنی قطعات و کمکاری در مدارک است. شاید رفع ناشاقولی چاه یا تعویض دربها هزینه داشته باشد، اما هزینه آن بسیار کمتر از دیه یک حادثه جانی یا پلمپ شدن ساختمان است. فراموش نکنید که استاندارد، حداقلِ ایمنی است، نه حداکثر آن. اگر میخواهید پروژه شما در همان بازرسی اول (یا نهایتاً دوم) تاییدیه بگیرد، راه حل ساده است: کار را به کاردان بسپارید و روی کیفیت قطعات ایمنی معامله نکنید.
نگران رد شدن آسانسورتان در بازرسی هستید؟ تیم مهندسی آسانسور لاین با تسلط کامل بر آخرین تغییرات استاندارد ۱-۶۳۰۳، آماده است تا با مشاوره دقیق و اجرای اصولی، مسیر دریافت گواهی استاندارد را برای شما هموار کند. همین حالا برای مشاوره رایگان و بازدید اولیه با ما تماس بگیرید.
بررسی تخصصی تفاوت استاندارد EN81 اروپا و استاندارد ملی ایران (ISIRI 6303). راهنمای جامع برای مهندسان و کارفرمایان جهت انطباق قطعات مدرن با قوانین بازرسی ایران و اخذ تاییدیه آسانسور.
راهنمای جامع چالشها و موانع نصب آسانسورهای سنگین؛ از سازه و برق تا استاندارد، لجستیک و نگهداری. مناسب پروژههای خودروبر و آسانسور حمل بار، همراه با راهکار عملی.
در این مقاله راهکارهای حرفهای نصب آسانسور در فضاهای محدود را بررسی میکنیم؛ از انتخاب مدل مناسب تا طراحی چاله و موتورخانه در خانههای کوچک و ساختمانهای قدیمی.
طراحی و تولید قطعات آسانسور نقش کلیدی در ایمنی، عملکرد و دوام سیستمهای حملونقل عمودی دارد که شرکت آسانسور لاین بهصورت تخصصی آن را انجام میدهد.
چرا آسانسور استاندارد نمیگیرد؟ بررسی ۵ دلیل اصلی رد شدن استاندارد آسانسور از ایرادات ساختمانی و موتورخانه تا نقص مدارک. راهنمای جلوگیری از مردودی در بازرسی + نکات فنی.
